minhkhoaft
10-02-2011, 06:31
I. LCH S BOT NGT – MÓN GIA V CHÊT NGƯI
Cách dây hàng ngàn nam khi ngư i Nhat bat dâu dùng rong bien làm thc pham, h phát
hien ra loi rong lá (có tên khoa hc Laminaria japonica) còn là mot loi gia v ho hng. Vào
th i ây, hot chât ca loi rong lá làm cho thc an có hương v dam dà (do acid glutamic) chưa
dưc nhan dien.
Vào nam 1980, nhà bác hc Rittenhausen Humburg (Dc) dang tìm kiêm de xác dnh
cơ câu ca các protêin dong vat, dac biet là acid amin ke c acid glutamic. H là các nhà khoa
hc thuân tuý, cô gang nhan ra các dac tính hoá hc ca các protein khác nhau. Tuy nhiên, công
trình ca h tr nên thiêt yêu cho Kikunae Ikeda nhan dien dưc hot chât ca rong bien làm cho
thc an thêm có v và viec sn xuât hot chât dó.
Ikeda là mot thanh niên Dông Kinh, theo hc Vien di hc Dông Kinh và tôt nghiep khoa
hoá vào nam 1889. Sau mot th i gian ngan dy trung hc, Ikeda qua Dc tu nghiep và có quan
he v i Woff trong nghiên cu hoá hc vê protein acid glutamic dưc tong hp trong suôt nhiêu
nam tap s.
Tr vê quê hương, Ikeda làm viec cho khoa hoá ca Vien Di hc Hoàng gia Dông Kinh.
Vào nam 1908, khi tr nên thành viên thc th ca giáo sư doàn, ông bat dâu nghiên cu loi
rong bien mà v ông van dùng de làm cho món xúp thêm ngon, và chang bao lâu ông nhan dien
dưc hai th hot chât làm cho thc an có v dam dà dó.
Ông khám phá ra th hot chât trích t# loi rong bien ngon ngt kia có nh$ng dac tính
ca acid glutamic, và hot chât dó là monosodium glutamate, mot muôi ca acid glutamic. Phát
hien ca ông mang nhãn hieu trình toà ca Anh v i Paten sô 9440 – nhan dê “sn xuât chât lieu
gây v” ngày 21 tháng 4 nam 1909.
Kikunae Ikeda biêt mình dang nam trong tay bí quyêt có nhiêu áp d ng thc tien. Trong
lúc ging dy ti Vien di hc Hoàng gia, ông van nop hô sơ de có dưc nh$ng patent bo dm
quyên sáng chê ca mình trên các quy trình công nghiep mang tính thương mi, trư c là dùng
protein ca lúa mì phân rã vê sau dùng protein dau nành.
Vào nam 1909, ông kêt hp v i mot nhà kinh doanh có khiêu làm an tên là Saburosuke
Suzuki – nguyên là mot dưc si - thuyêt ph c ông này rang h sap phât l n nh cung câp cho thê
gi i mot chât m i to v. H chn t# “Aji – no – moto” làm tên cho sn pham trình toà ca mình
và vê sau nó tr thành tên ca công ty có trách nhiem trien khai sn xuât và phân phôi bot ngt
trên toàn thê gi i. “Aji” có nghia là nguôn gôc, s khi phát, hay cơ bn; còn “moto” có nghia là
v hay hương v. Vì vay Aji – no – moto theo t#ng t# có nghia là “Ngay ti nguôn gôc ca hương
v”.
T sách Thc dưng 2007
http://www.thucduong.vn Trang 3
Dên nam 1933 sn xuât bot ngt ti Nhat Bn dt dên 4 trieu rưi kilogram hàng nam, và
bot ngt tr thành món gia v quan trng hàng dâu Dông phương. Ngày nay Aji – no – moto
cung câp hơn phân n)a nhu câu bot ngt trên toàn thê gi i.
Vào th i ky trng nư c ca ngành sn xuât bot ngt thê doc quyên Aji–no–moto ch+ b
thách thc có mot lân. Trung Hoa bat dâu sn xuât bot ngt nh$ng nam 1920, dên nam 1930 sn
lưng hàng nam là 200 tân. Vào gi$a nh$ng nam 1930, Trung Hoa là môi de do nghiêm trng
trong viec cnh tranh th trư ng bot ngt v i hai loi bot ngt mang nhãn hieu Ve-tsin. Thê
nhưng khi chiêm dóng các t+nh ven duyên hi, Nhat dã d,p các nhà máy không cho làm bot ngt
n$a.
Mac dù cô gang rât nhiêu t# dâu nh$ng nam 20 ca thê k- XX, Aji – no – moto van khó
thâm nhap vào Hoa Ky. Câu chuyen Aji – no – moto dên My không gây mây nh hưng và nhân
vat kích cho nó dưc trien khai b di vào lãng quên.
Vào nam 1925, James E. Larrowe và Công ty Larrowe Milling tiêp xúc v i Công ty gia
v Suzuki yêu câu giúp d x) lý “nư c thi” trong quy trình làm dư ng c ci sao cho có li vì
nư c thi có cha acid glutamic v i hàm lưng dáng ke. Ngư i ta gi loi này là “nư c thi ca
ông Stephen” theo tên ca nhà khoa hc dã trien khai quy trình x) lý. Vào nam 1925, Hoa Ky
hay chính xác hơn Công ty Larrowe Milling thang dư chât này sau De nhât Thê Chiên.
Lúc ây Hoa Ky b cn nguôn potash (ca Dc) de làm phân bón và viec rút các muôi kali
(potassium) t# nư c thi tr nên nguôn li hâp dan. Nhiêu nhà máy chê biên c ci dư ng
chuyen qua nhà máy potash vì giá potash quá hâp dan: 400 My kim mot tân. Nhưng vào nam
1918, khi cuoc chiên châm dt, giá potash h xuông dên chóng mat cho nên Công ty Larrowe b
dng hàng ngàn tân “nư c thi ca ông Stephen” cha trong các bôn l n thành phô Mason
City (bang Lowa). Larrowe dã m rong viec sn xuât potash hy vng dáp ng nhu câu vê potash
và gi dây b k,t vôn nang nê. Ông phi tìm cho ra cách s) d ng loi nư c thi này.
Cách dây hàng ngàn nam khi ngư i Nhat bat dâu dùng rong bien làm thc pham, h phát
hien ra loi rong lá (có tên khoa hc Laminaria japonica) còn là mot loi gia v ho hng. Vào
th i ây, hot chât ca loi rong lá làm cho thc an có hương v dam dà (do acid glutamic) chưa
dưc nhan dien.
Vào nam 1980, nhà bác hc Rittenhausen Humburg (Dc) dang tìm kiêm de xác dnh
cơ câu ca các protêin dong vat, dac biet là acid amin ke c acid glutamic. H là các nhà khoa
hc thuân tuý, cô gang nhan ra các dac tính hoá hc ca các protein khác nhau. Tuy nhiên, công
trình ca h tr nên thiêt yêu cho Kikunae Ikeda nhan dien dưc hot chât ca rong bien làm cho
thc an thêm có v và viec sn xuât hot chât dó.
Ikeda là mot thanh niên Dông Kinh, theo hc Vien di hc Dông Kinh và tôt nghiep khoa
hoá vào nam 1889. Sau mot th i gian ngan dy trung hc, Ikeda qua Dc tu nghiep và có quan
he v i Woff trong nghiên cu hoá hc vê protein acid glutamic dưc tong hp trong suôt nhiêu
nam tap s.
Tr vê quê hương, Ikeda làm viec cho khoa hoá ca Vien Di hc Hoàng gia Dông Kinh.
Vào nam 1908, khi tr nên thành viên thc th ca giáo sư doàn, ông bat dâu nghiên cu loi
rong bien mà v ông van dùng de làm cho món xúp thêm ngon, và chang bao lâu ông nhan dien
dưc hai th hot chât làm cho thc an có v dam dà dó.
Ông khám phá ra th hot chât trích t# loi rong bien ngon ngt kia có nh$ng dac tính
ca acid glutamic, và hot chât dó là monosodium glutamate, mot muôi ca acid glutamic. Phát
hien ca ông mang nhãn hieu trình toà ca Anh v i Paten sô 9440 – nhan dê “sn xuât chât lieu
gây v” ngày 21 tháng 4 nam 1909.
Kikunae Ikeda biêt mình dang nam trong tay bí quyêt có nhiêu áp d ng thc tien. Trong
lúc ging dy ti Vien di hc Hoàng gia, ông van nop hô sơ de có dưc nh$ng patent bo dm
quyên sáng chê ca mình trên các quy trình công nghiep mang tính thương mi, trư c là dùng
protein ca lúa mì phân rã vê sau dùng protein dau nành.
Vào nam 1909, ông kêt hp v i mot nhà kinh doanh có khiêu làm an tên là Saburosuke
Suzuki – nguyên là mot dưc si - thuyêt ph c ông này rang h sap phât l n nh cung câp cho thê
gi i mot chât m i to v. H chn t# “Aji – no – moto” làm tên cho sn pham trình toà ca mình
và vê sau nó tr thành tên ca công ty có trách nhiem trien khai sn xuât và phân phôi bot ngt
trên toàn thê gi i. “Aji” có nghia là nguôn gôc, s khi phát, hay cơ bn; còn “moto” có nghia là
v hay hương v. Vì vay Aji – no – moto theo t#ng t# có nghia là “Ngay ti nguôn gôc ca hương
v”.
T sách Thc dưng 2007
http://www.thucduong.vn Trang 3
Dên nam 1933 sn xuât bot ngt ti Nhat Bn dt dên 4 trieu rưi kilogram hàng nam, và
bot ngt tr thành món gia v quan trng hàng dâu Dông phương. Ngày nay Aji – no – moto
cung câp hơn phân n)a nhu câu bot ngt trên toàn thê gi i.
Vào th i ky trng nư c ca ngành sn xuât bot ngt thê doc quyên Aji–no–moto ch+ b
thách thc có mot lân. Trung Hoa bat dâu sn xuât bot ngt nh$ng nam 1920, dên nam 1930 sn
lưng hàng nam là 200 tân. Vào gi$a nh$ng nam 1930, Trung Hoa là môi de do nghiêm trng
trong viec cnh tranh th trư ng bot ngt v i hai loi bot ngt mang nhãn hieu Ve-tsin. Thê
nhưng khi chiêm dóng các t+nh ven duyên hi, Nhat dã d,p các nhà máy không cho làm bot ngt
n$a.
Mac dù cô gang rât nhiêu t# dâu nh$ng nam 20 ca thê k- XX, Aji – no – moto van khó
thâm nhap vào Hoa Ky. Câu chuyen Aji – no – moto dên My không gây mây nh hưng và nhân
vat kích cho nó dưc trien khai b di vào lãng quên.
Vào nam 1925, James E. Larrowe và Công ty Larrowe Milling tiêp xúc v i Công ty gia
v Suzuki yêu câu giúp d x) lý “nư c thi” trong quy trình làm dư ng c ci sao cho có li vì
nư c thi có cha acid glutamic v i hàm lưng dáng ke. Ngư i ta gi loi này là “nư c thi ca
ông Stephen” theo tên ca nhà khoa hc dã trien khai quy trình x) lý. Vào nam 1925, Hoa Ky
hay chính xác hơn Công ty Larrowe Milling thang dư chât này sau De nhât Thê Chiên.
Lúc ây Hoa Ky b cn nguôn potash (ca Dc) de làm phân bón và viec rút các muôi kali
(potassium) t# nư c thi tr nên nguôn li hâp dan. Nhiêu nhà máy chê biên c ci dư ng
chuyen qua nhà máy potash vì giá potash quá hâp dan: 400 My kim mot tân. Nhưng vào nam
1918, khi cuoc chiên châm dt, giá potash h xuông dên chóng mat cho nên Công ty Larrowe b
dng hàng ngàn tân “nư c thi ca ông Stephen” cha trong các bôn l n thành phô Mason
City (bang Lowa). Larrowe dã m rong viec sn xuât potash hy vng dáp ng nhu câu vê potash
và gi dây b k,t vôn nang nê. Ông phi tìm cho ra cách s) d ng loi nư c thi này.